İlk dövr sünni mühəddislərinin Əbu Hənifə haqqında nəzərləri

BİSMİLLAHİR RƏHMANİR RƏHİM
HƏMD OLSUN ALƏMLƏRİN RƏBBİNƏ
VƏ SALAM OLSUN MÖVLAMIZ MƏHƏMMƏDƏ VƏ ONUN PAK ƏHLİ-BEYTİNƏ

Bilindiyi kimi Hənəfi məzhəbinin imamı Əbu Hənifə sünni və nasibilər tərəfindən böyük və fəzilət sahibi bir alim olaraq görülməkdədir. və onlara görə Əbu Hənifə ” imami əzəm ” yəni” böyük imam” dır. Lakin əhli sünnənin Malik , Süfyan əs- Səvri və Əvazə başda olmaqla az qala bütün mütəqəddim üləması Əbu Hənifəni təkfir etməkdə və lənətlənməkdədir. Bbunun səbəbi isə Əbu Hənifənin fiqhdə qiyası tətbiqi və hədisləri rədd etməsi , əqaiddə isə mürciəcəhmi görüşlərə sahib olmasıdır. Necə ki bu gün Əbu Hənifə haqqında ortaya atılan əsassız nağıllara deyil Əbu Hənifənin düşüncələrini mənbələrdən əldə edənlər üçün qətidir. İnşaAllah biz bu yazıda öz dövrlərində nüfuz olan sünni mühəddislərin Əbu Hənifə haqqında dediklərini sizlərlə paylaşacağıq.

ebu-hanife-ukayliebu-hanife-ukayli1ebu-hanife-ukayli2şebu-hanife-ukayli3ebu-hanife-ukayli4ebu-hanife-ukayli5ebu-hanife-ukayli6

Şəkildə gördüyünüz əhli sünnə rical alimi Üqəylinin  “əd – Duafa əl-Kəbir” adlı rical kitabıdır. Kitabın adından da göründüyü kimi, bu kitab zəif ravilərdən zikr edildiyi bir kitabdır. Üqəyli Əbu Hənifəni zəif ravilər arasında zikr etməkdə və əhli sünnə alimlərindən bunları köçürməkdədir :

النعمان بن ثابت أبو حنيف
Numan ibn Sabit Əbu Hənifə

حدثنا عبد العزيز بن أحمد بن الفرج ، قال : حدثنا أبو بكر بن خلاد ، قال : سمعت عبد الرحمن بن مهدي ، يقول : سمعت حماد بن زيد يقول : سمعت أيوب ، وذكر أبو حنيفة ، فقال أيوب : يريدون أن يطفئوا نور الله بأفواههم ، ويأبى الله إلا أن يتم نوره ، ولو كره الكافرون
… Həmmad ibn Zeyd dedi ki: Əbu Hənifə zikredildiyində Əyyub dedi ki : « Onlar Allahın nurunu ağızları ilə söndürmək istəyirlər. Halbuki kafirlərin xoşuna gəlməsə də Allah , öz nurunu tamamlamaqdan başqasını istəmir. (Tövbə , 32) »

حدثنا محمد بن عبد الرحمن السامي ، وحدثنا سعيد بن يعقوب الطالقاني ، قال ، حدثنا مؤمل ، عن عمر بن إسحاق قال: سمعت ابن عون يقول: ما ولد في الإسلام مولود أشأم من أبى حنيفة ، وكيف تأخذون دينكم عن رجل قد خذل في عظم دينه
… Əmr ibn İshaq dedi ki : İbni Avnın belə dediyini eşitdim: “İslamda Əbu Hənifədən nəhs və uğursuz doğum olmamışdır. Dinin bir çox hissəsində cahil olan birindən necə din öyrənərsiniz ? “

حدثنا محمد بن أحمد الأنطاكي قال: حدثنا محمد بن كثير ، عن الأوزاعي قال: قال سلمة بن حكيم ، لما مات أبو حنيفة: الحمد لله ، إن كان لينقض الإسلام عروة عروة
… Əvazi dedi ki : Sələmə ibn Hakim Əbu Hənifə ölüncə dedi ki : ” Allaha həmd olsun! (Əbu Hənifə ) İslamın can damarlarını bir-bir qopardı. “

حدثنا الفضل بن عبد الله قال: حدثنا سعيد بن يعقوب الطالقاني قال: حدثنا مؤمل قال: كنا عند سفيان الثوري ، فجاء ذكر أبي حنيفة ، فقام ، وقال: غير ثقة ، ولا مأمون
… Müməl dedi ki : Süfyan əs- Səvridən yanında Əbu Hənifə xatırlanınca dedi ki : ” Siqə ( etibarlı) və əmin deyil . “

حدثنا حاتم بن منصور قال: حدثنا الحميدي قال: سمعت سفيان ، يقول: ما ولد في الإسلام مولود أضر على الإسلام من أبي حنيفة
… Hümeyd dedi ki : Süfyan əs-Səvridən belə dediyini eşitdim: “İslamda Əbu Hənifədən uğursuz doğum olmamışdır. “

حدثنا عبد الله بن أحمد بن حنبل قال: حدثنا منصور بن أبي مزاحم قال: حدثنا مالك بن أنس ، يقول: إن أبا حنيفة كاد الدين ، كاد الدين
… Mənsur ibn Əbu Muzahim dedi ki : Malik ibn Ənəs mənə belə dedi : “Əbu Hənifə dinində hiyləgərlik edirdi , kim dinində hiyləgərlik etsə onun dini olmaz.”

حدثنا عبد الله بن أحمد قال : حدثنا إبراهيم بن عبد الرحيم ، حدثنا أبو معمر ، حدثنا الوليد بن مسلم قال : قال لي مالك بن أنس : يذكر أبو حنيفة ببلدكم ؟ قال : قلت : نعم ، قال : ما ينبغي لبلدكم أن تسكن

وقال: حدثنا أبو بكر الأعين قال: حدثنا منصور بن سلمة أبو سلمة الخزاعي قال: سمعت حماد بن سلمة ، وسمعت شعبة يلعن أبا حنيفة
… Mənsur ibn Sələmə dedi ki : Həmmad ibn Sələmə və Şabinin Əbu Hənifəni lənətlədiyini eşitdim.

حدثني عبد الله بن الليث المروزي قال : حدثنا محمد بن يونس الجمال قال : سمعت يحيى بن سعيد يقول : سمعت شعبة ، يقول : كف من تراب خير من أبي حنيفة
… Yəhya ibn Səid dedi ki : Şabinin belə dediyini eşitdim:  “Torpağın tozu Əbu Hənifədən daha xeyirlidir.”

حدثنا محمد بن نعيم بن حماد قال: حدثنا أبو بكر الأعين قال: سمعت إبراهيم بن شماس قال: سمعت ابن المبارك ، يقول: اضربوا على حديث أبي حنيفة
… İbrahim ibn Şəms dedi ki : İbni Mübarəkin belə dediyini eşitdim:  “Əbu Hənifə hədisləri inkar edirdi. “

حدثنا محمد بن عيسى قال : حدثنا إبراهيم بن سعيد قال : سمعت معاذ بن معاذ العنبري ، يقول : استتيب أبو حنيفة من الكفر مرتين
… İbrahimn ibn Səid dedi ki : Muaz ibn Muazın belə dediyini eşitdim: ( Süfyan əs- Səvri dedi ki 🙂 “Əbu Hənifə iki dəfə küfrdən dönmüşdür. “

حدثنا زكريا بن يحيى الحلواني قال : سمعت محمد بن بشار العبد بن بندار يقول : ما كان عبد الرحمن بن مهدي يذكر أبا حنيفة إلا قال : بينه وبين الحق حجاب
 … Məhəmməd ibn Bəşər dedi ki : Əbdürrəhman ibn Mehdinin  ” Əbu Hənifə ilə haqq arasına bir pərdə gərilmişdir. ” Sözü xaric Əbu Hənifəni zikr etdiyini eşitməmişik .

حدثنا زكريا بن يحيى قال : حدثنا محمد بن المثنى قال : ما سمعت عبد الرحمن ، يحدث عن أبي حنيفة شيئا قط
Məhəmməd ibn Müsənna dedi ki : Əbdürrəhman (ibn Mehdi)-nin Əbu Hənifədən bir şey rəvayət etdiyini əsla eşitmədim.

حدثنا سليمان بن داود العقيلي قال: سمعت أحمد بن الحسن الترمذي قال: سمعت أحمد بن حنبل ، يقول: أبو حنيفة يكذب
… Əhməd ibn Həsən ət- Tirmizi dedi:  Əhməd ibn Hənbəlin belə dediyini eşitdim:  “ Əbu Hənifə yalançıdır . “

حدثنا عبد الله بن أحمد قال : سمعت أبي يقول : حديث أبي حنيفة ضعيف ، ورأيه ضعيف
Abdullah ibn Əhməd dedi ki : Atam (Əhməd ibn Hənbəl)-in belə dediyini eşitdim: ” Əbu Hənifənin hədisi də və rəyi də zəifdir. “

حدثنا محمد بن عثمان قال: سمعت يحيى بن معين ، وسئل عن أبي حنيفة قال: كان يضعف في الحديث
Məhəmməd ibn Osman dedi ki : Yəhya ibn Maindən Əbu Hənifə haqqında soruşulunca dedi ki : “Hədisdə zəifdir.”

Üqəyli , ” əd – Duafa əl- Kəbir” , 4/ 1407 , 1880 -ci ravi

Süfyan əs-Səvridən “İslamda Əbu Hənifədən uğursuz doğum olmamışdır. ” Sözünü Abdullah ibn Əhməd  “əs- Sunnə “, 1 /195 -də başqa ( 2- ci) bir sənəd ilə Süfyan əs- Səvridən , Hatib əl-Bağdadi “Tarixi Bağdad ” , 15 / 549da başqa ( 3- cü) bir sənəd ilə Süfyan əs- Səvri , Evzai və Şafidən rəvayət etmişdir . Abdullah ibn Əhmədin “əs- Sunnə ” kitabının mühəqqiqləri Şeyx Məhəmməd Səid əl- Kəhtani rəvayət haqqında deyir ki :

إسناده حسن
isnad həsən .

Abdullah ibn Əhməd , “əs- Sunnə ” , 1 /195

Eyni şəkildə , Xatib əl- Bağdadinin “Tarixi Bağdad ” kitabını təhqiq edən Şeyx Bəşər Əvvad Maruf rəvayət haqqında deyir ki :

إسناده صحيح رجاله ثقات
isnadı səhih , rical siqə ( Etibarlı )-dir .

Xatib əl-Bağdadi “Tarixi Bağdad ” , 15 / 549

Malikin “Əbu Hənifə sizing bölgənizdə zikr edilirmi ? ”  sözünü Əhməd ibn Hənbəl  “İləl və marifetəur Rical” , 3/164 , № 4732-də rəvayət etmişdir .

Malikin “Əbu Hənifə dinində hiyləgərlik edirdi”  sözünü Əhməd ibn Hənbəl  ” İləl və marifətur Rical” , 3/164 , № 4733-də və Xatib əl-Bağdadi “Tarixi Bağdad ” , 15 / 552də rəvayət etmişdir . “Tarixi Bağdad ” kitabını təhqiq edən Şeyx Bəşər Əvvad Maruf bu rəvayət haqqında deyir ki :

إسناده صحيح
isnadı səhih

Xatib əl-Bağdadi , “Tarixi Bağdad ” , 15 / 552

Süfyan əs- Səvridən “Əbu Hənifə iki dəfə küfrdən dönmüşdür. ” Sözünü Abdullah ibn Əhməd  “əs- Sünnə ” , 1/193-204 -də 3 sənəd ilə və Xətib əl-Bağdadi  “Tarixi Bağdad ” , 15/524-525 -də rəvayət etmişdir . Abdullah ibn Əhmədin “əs- Sunnə ” kitabının mühəqqiqi Şeyx Məhəmməd Səid əl- Kahtani rəvayətin hər 3 sənədi haqqında deyir ki :

رجاله ثقات
ricali siqətən ( Etibarlı ) ‘ dir .

Abdullah ibn Əhməd “əs- Sunnə ” , 1/193-204

Eyni şəkildə , Xətib əl- Bağdadinin “Tarixi Bağdad ” kitabını təhqiq edən Şeyx Bəşər Əvvad Maruf rəvayət haqqında deyir ki :

إسناده صحيح رجاله ثقات
isnadı səhih , rical siqə ( Etibarlı ) ‘ dir .

Xətib əl-Bağdadi  “Tarixi Bağdad ” , 15/524-525

Eyni şəkildə , “Əbu Hənifə iki dəfə küfrdən dönmüşdür ” sözü Süfyan ibn Uyəynədə də rəvayət edilmişdir. Bunu Abdullah ibn Əhməd “əs- Sunnə ” də atası (Əhməd ibn Hənbəl) vasitəçiliyi ilə ibni Uyəynədə rəvayət etmişdir . Bu rəvayət haqqında kitabın mühəqqiqi Şeyx Məhəmməd Səid əl- Kahtani deyir ki :

إسناده صحيح
isnad səhih

Abdullah ibn Əhməd “əs- Sunnə ” , 1/ 215

Əhməd ibn Hənbəlin “Əbu Hənifənin hədisi də və rəyi də zəifdir. ” Sözünün sənədi də mötəbərdir . Nasibi mühəddis əl- Albani Əhməd ib. Hənbəldən gələn bu söz haqqında deyir ki :

وى العقيلي في : الضعفاء 434 بسند صحيح
Uqəyli ” ed – Duafa ” kitabında səhih sənəd ilə rəvayət etmişdir .

əl- Albani , ” İrvə əl-Ğəlil ” , 2/278

Bunlar Əbu Hənifə ilə müasir olan hədis alimlərinin onun haqqında söylədikləridir . Qaynaqlarda bunlardan daha çoxuna yer verilmişdir. Məsələn Əhməd ibn Hənbəlin oğlu Abdullah “əs -Sünnə ” adlı kitabında tam 49 səhifəni və Əbu Hənifə ilə müasir alimlərdən onun haqqında 183 sözü sənədləri ilə köçürmüşdür ( baxın : Abdullah ibn Əhməd , “əs- Sunnə ” , 1/180-229 ). Lakin (çox istəməyimizə baxmayaraq ) bunların hamısını burada köçürmək üçün (vaxt çətinliyindən görə ) uyğun deyil. Ona görə hələlik sünnilərin hamısının tanıdğı Əbu Hənifə sonrasında yaşamış bəzi böyük alimlərdən nümunə verərək mövzunu bitirməyə çalışacağıq. İnşaAllah daha sonra fürsət tapdığımızda Əbu Hənifə haqqında digər alimlərin sözlərini yavaş yavaş tərcümə edib yazıya əlavə etmək lazımdır.

Buxari və Müslimin müəllimi olan ibni Əbi Şeybə ” Müsənnəf ” kitabında Əbu Hənifə haqqında belə bir başlıq açmışdır :

كتاب الرد على أبي حنيفة هذا ما خالف به أبو حنيفة الأثر الذي جاء عن رسول الله صلى الله عليه وسلم
Əbu Hənifəyə rəd kitabı : bu Əbu Hənifənin , Rəsulullah (s)-dən rəvayət edilən hədislərə müxalifəti haqqındadır.

ibni Əbi Şeybə , ” Müsənnəf ” , 8 /363

Və bütün sünnilərin ittifaqı ilə mötəbər kitab olaraq gördükləri “Səhihi Müslim” in müəllifi olan Müslim ibn Həccac ” Künyeəvə adlar” adlı kitabında deyir ki :

أبو حنيفة النعمان بن ثابت صاحب الرأي مضطرب الحديث ليس له كبير حديث صحيح
Əbu Hənifə , Numan ibn Sabit . Kəslər görüş sahibidir , hədisləri müzdaribdir , çox səhih hədisləri yoxdur.

Müslim , ” Künyə və Adlar ” , 1/ 276 , 963 -cü ravi

Vəlhəmdulillahi  Rəbil Aləmin

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s